على ربانى گلپايگانى
19
ايضاح الحكمه ترجمه و شرح بداية الحكمه ( فارسى )
بخش نهم : وحدت و كثرت . بخش دهم : تقدّم و تأخّر . بخش يازدهم : حدوث و قدم . بخش دوازدهم : قوّه و فعل . بخش سيزدهم : مباحث مربوط به علم ؛ مشتمل بر : بررسى ماهيت علم ، علم حصولى و حضورى ، علم كلى و جزئى ، ملاك انطباق علم با معلوم ، تجرّد علم و عالم ، اتحاد علم و عالم و معلوم ، علوم حقيقى و اعتبارى ، معقولات اوليه و ثانوية و . . . بخش چهاردهم : الهيّات بالمعنى الاخص ، [ ذات ، صفات و افعال خداوند ] . شرايط لازم براى تحصيل فلسفه در هرحال يك نكته را نبايد ناديده گرفت و آن اينكه بحثهاى حكمت نظرى و فنّ اعلى ، بحثهايى دقيق و عميق بوده ، و ورود در اين مباحث براى هركس روا نمىباشد . براى كسانى كه مايل به تحصيل فلسفه هستند شرايطى لازم است كه عمدهترين آنها دو چيز است : 1 - داشتن تفكر عقلانى و ذوق فلسفى : شكى نيست كه انسانها از نظر ذوق و تفكر ، متفاوت مىباشند ، و همگان از ذوق و تفكر فلسفى برخوردار نيستند ، بنابراين تنها كسانى مىتوانند در اين مباحث كامياب و موّفق باشند كه از ذوق فلسفى و تفكر منطقى و عقلانى برخوردار باشند ، در غير اين صورت براى آگاهى لازم در زمينهء بحثهاى اعتقادى و معارف بايد به كتب عقايد و كلام رجوع نمايند ، زيرا شركت اين گونه افراد در دروس دقيق فلسفى نهتنها مفيد نيست بلكه زيانآور نيز مىباشد . 2 - تسلط كافى بر مباحث منطق : طالبان فلسفه علاوه برداشتن ذوق فلسفى و تفكر عقلانى ، لازم است تسلط كافى بر مباحث منطق داشته باشند ، و به ويژه مباحث مربوط به قياس ( اعم از صورت و ماده ) را به خوبى بدانند ، اشكال اقترانى را از استثنائى بازشناسند ، و بر شرائط انتاج آنها واقف باشند و شرايط قياس برهانى ، و اصناف مغالطههاى لفظى و معنوى را بشناسند . و در يك جمله : منطق ،